مطالب آموزشی

چکاپ و مراقبتهای دوران یائسگی (Menopause)

یائسگی

Menopause

چکاپ و مراقبتهای دوره ای

مطلب آموزشی یااسگی

یکی از دوره‌های طبیعی زندگی اغلب زنان است که در آن ، عادت ماهیانه(قاعدگی)  برای همیشه متوقف می‌گردد و تخمدانها به میزان کمتری هورمونهای زنانه، به خصوص استروژن را ترشح کرده با توجه به عدم تخمک گذاری، آنان دیگر قادر به بچه دار شدن نخواهند بود.

یائسگی معمولاً در حدود سن ۴۵ تا ۵۵ سالگی  با بروز علایم آغاز می‌شود به نحوی که درابتدا عادت ماهیانه نامرتب شده و سپس به‌طور کامل قطع می‌شود. زنانی که به مدت یک سال عادت ماهیانه نداشته باشند یائسه محسوب می‌شوند.

با توجه به تغییرات هورمونی بانوان در این دوران، چکاپ و مراقبتهای دوره ای از جمله انجام آزمایش‌های دوره‌ای شامل سونوگرافی، ماموگرافی و …. ،  اصلاح شیوه  زندگی ورزش، کنترل وزن، شرکت در فعالیت‌های اجتماعی و پیشگیری از انزوا، رعایت توصیه‌های تغذیه‌ای و داشتن رژیم غذایی مناسب تحت نظر پزشک متخصص توصیه می گردد تا از بروز بیماریهایی چون تغییرات تناسلی ادراری ، اختلال در خلق‌وخو  ، بیماری‌های قلبی عروقی، سکته، پوکی استخوان، سرطان و …  پیشگیری نمود .

 

علایم قبل و دوران یائسگی

در دوران قبل از یائسگی :

بدلیل کاهش ترشح پروژسترون ، طول پریودهای ماهیانه کوتاه می‌‌شود که موجب کـم‌خـونـی ، افـزایش ضخامت آندومتر، رشد فیبروم‌‌های رحمی و پریودهای سنگین می‌‌شود.

در خانم‌‌های بالای 35 سال ، مصرف قرص‌‌های پیشگیری از بارداری انواع ضعیف تا سن یائسگی در صورتی‌که موارد منع مصرف مثل سابقه لخته در عروق، انفارکتوس قلبی و مغزی و یا سرطان پستان یا بیماری‌های شدید کبدی وجود نداشته باشد و علاوه بر این موارد فوق ریسک‌‌های دیگر مثل اعتیاد به سیگار، فشارخون، بیماری قند، چاقی و مقادیر زیاد کلسترول خون همراه نباشد ؛ بهترین روش کنترل قاعدگی‌‌های نامنظم در این دوران می‌‌باشد.

از تغییرات هورمونی دیگر در این دوران که بعد از سن 40 سالگی شایع است ، افزایش هورمون‌‌های گونادوتروپین می‌‌بـاشـد کـه بـدلیـل کاهش تخمک‌گذاری رخ می‌‌دهد و منجر به پرموئی خفیف در این دوران می‌‌شود.

در دوران یائسگی:

با توجه به عدم تخمک گذاری و کاهش ترشح هورمون استروژن، علایمی در بانوان ایجاد می شود که از جمله آنها می توان به موارد ذیل، اشاره داشت:

 تغییرات تناسلی :

بدلیل کاهش استروژن در دوران یائسگی مخاط واژن نازک می‌‌شود و این باعث خارش، درد موقع مقاربت و تنگی واژن می‌‌گردد. آتروفی دستگاه ادراری تنـاسـلی بـاعـث ایجاد علائمی می‌‌شود که روی کیفیت زندگی تاثیر می‌‌گذارد و برای مثال دچـار عفـونـت مـکرر در مثانه و مجرای ادرار می‌گردد.

لکه بینی  :

در دوران یـائسـگی ممکن است در ارتـباط بـا خـشـکی واژن و نـازک شـدن مـخـاط تـناسـلی و رحم، لکه بینی‌‌هایی ایجاد شود که نیاز به بررسی جهت رد مشکلات ناشی از سرطان رحم و گردن رحم و یا تخمدان دارد بطوریکه 20 درصد خونریزی‌های بعد از یائسگی می‌‌تواند دلیل بر بیماری‌های بدخیم باشد. به همین جهت باید گردن رحم مورد بررسی واقع شود.

توصیه پزشک

  • توصیه می‌‌شود تست پاپ اسمیر از 21 سالگی سه سال یکبار در نوع معمول و 5 سال یکبار در نوع غوطه‌ور در مایع انجام شود تا سن 65-70 سالگی باید انجام گیرد در صورت غیر طبیعی بودن پاپ اسمیر یا غیر طبیعی بودن ظاهر گردن رحم در معاینه نیاز به کولپو‌سکوپی است که در این روش گردن رحم با یک میکروسکوپ سه بعدی با درشت نمائی 6-16 برابر مورد بررسی واقع می‌‌شود.
  • در تمام خونریزی‌های غیر طبیعی در دوران یائسگی باید سونوگرافی واژینال جهت بررسی ضخامت رحم و اندازه تخمدان‌ها، انجام شود و نهایتاً نمونه‌برداری، رحمی به صورت کـورتاژ انجام گیرد. اولین علامت سرطان رحمی در خانم‌های یائسه خونریزی‌های واژینال می‌‌باشد و از این نظر با این علامت خانم‌های یائسه باید مورد بررسی دقیق‌تر واقع شوند.
  • تمام خانم‌های یائسه باید هر 6 ماه یکبار تحت معاینات لگنی واقع شوند به این علت که سرطان تخمدان ، عمدتاً در سنین بالای 50 سال شایع‌تر است و علائم سرطان تخمدان متاسفانه دیررس است و گاهی در موارد پیشرفته با بزرگی شکم و آسیت (آب داخل شکم) و علائم گوارشی تظاهر می‌‌نماید. چون در معـاینـات لـگنی بزرگی تخمدان اولین و شاه کلید تشخیص می‌‌باشد به این جهت تمام خانم‌های یائسه باید هر 6 ماه یکبار تحت معاینات لگنی واقع شوند. متاسفانه خیلی از خانم‌‌های یائسه بدلیل اتمام دوران باروری به معاینات پریودیک لگنی توجه نمی‌نمایند و به این دلیل ممکن است سرطان تخمدان در مراحل پیشرفته تشخیص داده شود معاینات هر 6 ماه یکـبار خـصـوصاً در خانم‌‌هایی که سابقه در فـامیـل درجـه یک مبتلا به سرطان پستـان، تـخمـدان، رحم و روده دارند تـوصیـه می‌‌شود.
  • انـدازه‌گیری مـارکـر شـیمیایـی 125CA و سـونـوگـرافـی واژیـنـال بـه تشخیص زودتر سرطان، کـمک بیـشتری می‌‌نمـاید. حـتی در بـعضی از خـانم‌‌ها با سابقه فامیلی در دوران یائسگی برداشتن پیشگیرانه تخمدان توصیه می‌‌شود.
  • شایعترین سرطان وابسته به جنس در زنان سرطان پستان است که از سن 50 سال به بالا افزایش می‌‌یابد. خانم‌‌ها بطور کلی از سن 30 سالگی خصوصاً بعد از 50 سالگی هر ماه باید سینه‌‌ها را خودشان مورد معاینه قرار دهند و جهت معاینات پزشکی شش ماه یکبار از پزشکان بخواهند که سینه هم مورد معاینه واقع شود. معمولا دست خود شخص توده‌‌های بالای2سانتی‌متر را تشخیص می‌‌دهد. پزشک ضایعات حدود یک سانتی‌متری را تشخیص می‌‌دهد به همین دلیل آن را وسیله‌ای برای تشخیص زود هنگام این سرطان می‌‌دانند. توده‌ای که توسط دست بیمار در سینه لمس می‌‌شود بالای دو سانتی متر است و نشان دهنده مرحله 2 سرطان سینه است در حالی که بقای فرد به این امر بستگی دارد که بتوانند توده را قبل از رسیدن به مرحله 2 یعنی قبل از دو سانتی شدن تشخیص دهند و درمان کنند.
  • ماموگرافی از سن 40 تـا 50 سالگی دو سال یکبار و از 50 سال به بعد سالی یکبار انجام شود. قدرت تشخیص ماموگرافی و حساسیت آن بالای 90درصد است . گاهی برای تشخیص بهتر و زمانی که پاسخ ماموگرافی مشکوک است MRI هم برای فرد توصیه می‌‌شود، اما به دلیل گران بودن این روش کمتر توصیه می‌‌شود. در خانم‌‌هایی که سابقه خانوادگی سرطان سینه، تخمدان و رحم روده در دو فامیل درجه یک دارند، صلاح است که ماموگرافی اولیه در سنین زودتر یعنی 30 تا 35 سالگی شروع شود.
  • سرطان‌‌های دیگر که بعد از سن 50 سالگی باید مورد بررسی پیشگیرانه واقع شود سرطان ریه است که رادیوگرافی ریه باید سالیانه انجام شود.
  • سرطان روده بزرگ یا کولون نیز بعد از سن 50 سالگی باید مورد بررسی پیشگیرانه واقع شود که باید با آزمایش مدفوع از نظر خون منفی سالیانه یا کولونوسکوپی پریود یک مورد غربالگری واقع شود.

 گر گرفتگی

در ابتدای دوران یائسگی بروز گرگرفتگی بسیار متداول است. در این هنگام با افزایش میزان جریان خون در مناطقی از بدن مانند سر و گردن حالت گرگرفتگی ایجاد می‌شود که حدود ۳۰ ثانیه تا ۵ دقیقه ادامه خواهد یافت. استرس و فشارهای روحی می‌توانند سبب تشدید این مسئله گردند. علت اصلی بروز این مشکلات، کاهش میزان هورمون زنانه (استروژن) در بدن می‌باشد. دفعات گرگرفتگی از هر زنی تا زن دیگر متفاوت است

اختلالات خواب و تعریق شبانه

در هنگامی که گرگرفتگی و تعریق شبانه پدید می‌آید خواب شبانه مختل شده و سبب بیدار شدن فرد از خواب می‌گردد. به هم خوردن میزان طبیعی خواب باعث می‌شود فرد در طی روز بعد احساس ضعف و خستگی نماید.

استئوپوروز  و پوکی استخوان

یکی از مهم‌ترین مشکلات دوران یائسگی، استئوپوروز و  پوکی استخوان است که از عوامل مهم در ایجاد آن، کاهش میزان هورمون استروژن بعد از یائسگی بوده که سبب کاهش جذب کلسیم می‌شود.

بر اساس مطالعات انجام شده مشخص گردیده است که در 20 سال اول بعد از یائسگی حدود 30 درصد کاهش توده استخـوانی ایجـاد می‌‌شود و این می‌‌تواند زمینه‌ساز شکستگی باشد. سابقه فامیلی پوکی استخوان، سابقه شکستگی افزایش سن، مصرف سیگار، سفید پوست بودن و نژاد، کاهش استروژن، وزن پائین عوامل خطرساز شکستگی می‌‌باشند. سابقه شکستگی لگنی در مادر بخصوص بعد از 50سالگی، مصرف داروهای ضد صرع، پرکاری تیروئید و کاهش توده استخوانی خطر شکستگی را بالا می‌‌برد.

توصیه پزشک

  • اندازه‌گیری تراکم استخوانی در زنان یائسه و بالای 65 سال در فواصل 5 سال یـکبار
  • ورزش در تمام گروه‌های سنی که باید با فشـار وزن همـراه باشد نیم ساعت سه بار در روز، مصرف کلسیم 1000 میلی‌گرم در دوران یائسگی و 1500 میلی‌گرم
  • مصرف ویتامین D 400- 800 واحد با کلسیم
  • در موارد شدید، مصرف استروژن با داروهای دیگری که جذب کلسیم را روی استخـوان افزایش می‌‌دهد

مشکلات روحی و اختلالات خلق‌وخو

بسیاری از خانم‌ها با فرارسیدن به دوران یائسگی، نگران پیری می‌شوند و موجب اختلالات خلق‌وخو و افسردگی در این دوران می شود.

 توصیه پزشک

استفاده از یک رژیم غذایی سالم و متعادل، پرهیز از مصرف سیگار و الکل، دوری از شرایط پراسترس، شرکت در فعالیت‌های اجتماعی، معاشرت با دوستان و مهمتر از همه ورزش روزانه (به ویژه ورزش‌هایی چون پیاده‌روی، شنا و …) و  نیز با درمان دارویی از جمله فلوکسیتین ، قابل کنترل بوده و  به حفظ روحیه‌ای شاداب کمک می‌کند.

اختلال در روابط زناشویی

پس از یائسگی، تمایلات جنسی مقداری کاهش پیدا می‌کنند. از طرفی به دلیل کاهش ترشحات زنانه، خشکی واژن پدید می‌آید و گاهی سبب ایجاد درد و ناراحتی به هنگام نزدیکی می‌شود و این موضوع می‌تواند بر روابط زناشویی تأثیر بگذارد.

بیماری‌های قلبی عروقی

در زنان یائسه میزان مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های عروق قلبی سه برابر مرگ نـاشی از سرطان پستان و ریه می‌‌باشد به نحوی که  از هر 5 زن  در سنین یائسگی یک نفر دچار بیماری‌های قلبی یـا عروقی می‌‌شود.

استروژن با کاهش کلسترول تام و کلسترول بد یا LDL و افزایش کلسترول خوب یا HDL در سلامت قلب نقش دارد. زمانی که سطح استروژن در طی یائسگی کاهش می‌یابد ممکن است سطح کلسترول تام بالا رفته و احتمال خطر بیماری قلبی، سکته و سایر بیماریهای قلب و عروق افزایش یابند. سابقه فامیلی بیماری‌های قلب و عروق، فشارخون بالا، مصرف سیگار، بیماری قند، کلستـرول و چـربـی بـالای خـون و چاقی  نیز از عوامل تشدید این اتفاق  در این دوران می‌‌باشند.

توصیه پزشک

  • خودداری از استعمال دخانیات مانند سیگار و قلیان،  ورزش منظم، کاهش مصرف چربی و نمک و افزایش مصرف میوه و سبزی و غذاهای حاوی فیبر (مانند نان‌های سبوس دار)
  • با تغییر رژیم غذایی و کاهش وزن می‌‌توان شانس بیماری‌های قلبی عروق را در دوران یائسگی کاهش داد.
  • خطر بیماری‌های قلبی عروقی در زنان با کلسترول بالاتر از mgrdl 256 سه برابر زنان با کلسترول نرمال می‌‌باشد.
  • خطر بیماری عروق قلبی بعد از سن 75 سالگی با میزان کلسترول تغییر نمی‌یابد و نیازی به غربالگری چربی خون در این دوران نیست.
  • ورزش منـظم، پیـاده‌روی به مدت نیم‌ساعت یا شنا و پیاده‌روی تند روزانه به کاهش سطح کلسترول کمک می‌‌نماید و میزان سکته با ورزش منظم 30 درصد، بیماری عروق قلبی 40 درصد کاهش می‌‌یابد.

بی اختیاری ادراری

ممکن است با از دست رفتن کشش پذیری پیشابراه و واژن فرد دچار بی‌اختیاری ادرار شود. بی‌اختیاری ادرار ممکن است همراه با نیاز به سریعتر رفتن به دستشویی باشد یا اینکه به هنگام سرفه، خنده یا بلند کردن اجسام ایجاد شود.

تغییرات ظاهری

بعد از یائسگی چربی تجمع یافته در ران و لگن به بالاتر از کمر و شکم منتقل می‌شود، ممکن است فقدان احساس پری سینه‌ها، نازکی موها و چین و چروک پوست ایجاد شود. سطح استروژن کاهش می‌یابد ولی بدن به تولید مقادیر کم هورمون مردانه تستسترون  ادامه می‌دهد در نتیجه ممکن است موی ضخیم روی چانه، لب فوقانی، سینه و شکم رشد کند.

 

 

یائسگی زودرس

وقتی یائسگی به دلایلی از جمله نارسایی زودرس تخمدان، آسیب‌دیدگی تخمدان‌ها به‌خاطر شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی ،  برداشتن تخمدان‌ها با جراحی،  مواد مخدر، بیماری‌های مزمن، تومورهایی در هیپوفیز و هیپوتالاموس، اختلالات روانی و سایر بیماری‌های نادر و ناشناخته،   قبل از سن ۴۰ سالگی اتفاق می‌افتد؛  به آن یائسگی زودرس می‌گویند.

از جمله علائم یائسگی زودرس،  اختلالات خلق، خشکی واژن، تغییراتی در هوش، گرگرفتگی،‌ کاهش میل جنسی و اختلالات خواب  می باشد که با انجام آزمایشاتی که می‌توانند سطح بالای هورمون محرک فولیکول (FSH) و سطح استرادیول پایین را نشان دهند؛ می توان آنرا تشخیص و از بیماریهای ناشی از آن، از جمله سرطان، ناباروری و پوکی استخوان ، پیشگیری نمود. شایان ذکر است که هیچ درمانی وجود ندارد که بتواند یائسگی زودرس را بصورت قطعی متوقف یا از آن جلوگیری کند ولی هورمون درمانی و سایر درمان‌ها می‌توانند علائم یائسگی زودرس را کاهش دهند.

 

توصیه‌های تغذیه ای و دارویی:

با توجه به تغییرات هورمونی بانوان در این دوران، چکاپ و مراقبتهای دوره ای زیر نظر پزشک متخصص ، ضروری می باشد. از جمله توصیه های تغذیه ای و درمانی  خانم  دکتر مریم افقهی برای دوران یااسگی شود عبارتند از :

  • ترکیبات موجود در سویا و مکمل‌های آن مشابه هورمون استروژن عمل کرده و می‌توانند به کاهش عوارض یائسگی خصوصاً پوکی استخوان و بیماری‌های قلبی کمک کنند. بر خلاف داروهای هورمونی چنانچه سویا و مکمل‌های آن به درستی مصرف شوند، خطرات هورمون درمانی را به همراه نخواهند داشت. سویا دارای مواد مغذی با ارزشی مانند پروتئین است. هنگامی که سویا به همراه برنج مصرف می‌شود، پروتئین آن با پروتئین فراورده‌های حیوانی برابری می‌کند
  • به دلیل افزایش نیاز به کلسیم در این دوران مصرف کافی شیر ولبنیات در رژیم غذایی روزانه توصیه می‌شود
  • ویتامین دی برای جذب کلسیم ضروری است. این ویتامین از طریق منابع غذایی و هم از طریق تابش نور خورشید به پوست ساخته می‌شود. چنانچه فردی روزانه حدود۲۰ دقیقه در معرض تابش نور مستقیم خورشید قرار بگیرد، جهت تولید ویتامین کفایت می‌کند.
  • ورزش منظم یکی از عوامل مهم برای افزایش جذب کلسیم و افزایش تراکم استخوان‌ها است.
  • نوشابه‌های گازدار (حتی انواع رژیمی) از جذب کلسیم غذا جلوگیری می‌کنند. پس بهتر است تا حد امکان از نوشابه‌های گازدار محدود شوند.
  • استعمال دخانیاتو مصرف الکل برای همه افراد، درهرسنی و هر شرایطی ضرر دارد. از جمله عوارض استفاده از این مواد، تشدید پوکی استخوان است؛ بنابراین بایستی ازمصرف آن‌ها خودداری گردد.
  • غذاهای دریایی سرشار از اسیدهای چرب امگا ۳ هستند که می‌توانند به سلامتی قلب و عروق کمک کنند. مصرف ماهی حداقل ۲ بار در هفته می‌تواند بسیار سودمند باشد
  • درمان هورمون جایگزینی با استفاده از استروژن تنها، در خانم‌‌هایی که رحم دارند ممکن است باعث ایجاد تغییرات در رحم و احتمال ایجاد سرطان رحمی شود به این جهت همراه با استروژن در خـانـم‌‌هایی که قـبلاً تـحـت رحم‌برداری واقع نشده‌اند پروژسترون تجویز می‌‌شود.
  • استفاده از استروژن و پروژسترون باعث بهبود علائم یائسگی می‌‌شود ولی مصرف طولانی مدت این ترکیبات هورمونی ممکن است باعث درد پستان و تغییرات در پستان و نهایتاً خطر سرطان پستان گردد.

 

برای اطلاعات بیشتر  به همراه تصاویر آموزشی می توانید  فایل           مطلب آموزشی یااسگی            را بصورت رایگان، دانلود نمایید.

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *